Δευτέρα, 28 Μαρτίου 2016

Η ενοχοποίηση της δραστικής «ζιζανιοκτόνου» ουσίας ΓΛΥΦΟΣΑΤΗΣ (glyphosate) για πρόκληση καρκίνου και άλλων σοβαρών νοσημάτων στον άνθρωπο.



Η ενοχοποίηση της δραστικής «ζιζανιοκτόνου» ουσίας ΓΛΥΦΟΣΑΤΗΣ (glyphosate) για πρόκληση καρκίνου και άλλων σοβαρών νοσημάτων στον άνθρωπο

(ένας σχολιασμός που απευθύνεται σε όλους όσους θεωρούν την υπόθεση «άνευ σημασίας» αλλά και στους καταναλωτές που πιθανώς να μην έχουν την πλήρη ενημέρωση……!!!)

Του

Σταμάτη Λ. Σεκλιζιώτη
Γεωπόνου (ΑΠΘ) – Δρα Αρχιτέκτονα Τοπίου
(MPhilPhD Birmingham UK)
Πρώην Β Γεωργικού Ακολούθου FAS/USDA (*)


(*) O Δρ Σ. Σεκλιζιώτης μεταξύ άλλων διακρίσεων, έχει τιμηθεί δύο φορές (2002 και 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπ. Γεωργίας των ΗΠΑ, USDA


(1) Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO/IARC):
Μετά από τις πρώτες αναρτήσεις στο διαδίκτυο (εδώ και κάποιες εβδομάδες) για την «γλυφοσάτη» (και όχι μόνο) ως «πιθανώς υπεύθυνης» για πρόκληση Καρκίνου με κατάταξη στο Group 2A της IARC (International Agency for Research on Cancer, Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, WHO) και την «εξ απαλών ονύχων» αντιμετώπιση «ενός επιστημονικού θέματος» από τα «προκλητικώς αδιάφορα» (& ανεπίδεκτα) εγχώρια μέσα ενημέρωσης, από τις εδώ αρμόδιες Υπηρεσίες (ΥΠΑΑΤ, Υπ. Υγείας, τον Ιατρικό Κόσμο, Γεωτεχνικούς Συνδέσμους και Οργανώσεις, κλπ), αλλά και της «ασαφούς» έως «καθησυχαστικής» ανακοίνωσης της Ελληνικής Ζιζανιολογικής Εταιρίας (ΕΖΕ). Στη συνέχεια παρατίθενται οι σύνδεσμοι των επίσημων ανακοινώσεων Διεθνών Οργανισμών και Ερευνητικών Φορέων για τον Καρκίνο, ολόκληρη η έκθεση του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας (WHO/IARC), ο οποίος δημοσιοποιεί την αξιολόγηση από πλευράς IARC πέντε (5) οργανοφωσφορικών παρασιτοκτόνων (εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα), ως προς το εάν μπορούν να προκαλέσουν «καρκινογενέσεις στον άνθρωπο». Τα εν λόγω πέντε χημικά είναι τα Diazinon, Glyphosate, Malathion, Parathion, και Tetrachlorvinphos.
Περιλήψεις των 5 αξιολογήσεων έχουν δημοσιευτεί στο Βρετανικό Επιστημονικό περιοδικό «Lancet Oncology» τον Μάρτιο του 2015 (Volume 16, No. 5, p490–491, May 2015) (Βλέπε επίσης: http://www.thelancet.com/…/PIIS1470-2045%2815%2970…/fulltext) και στις Μονογραφίες της IARC, Τόμος 112 (με τίτλο «Some Organophosphate Insecticides and Herbicides: Diazinon, Glyphosate, Malathion, Parathion, and Tetrachlorvinphos), Βλέπε επίσης: https://www.iarc.fr/…/m…/iarcnews/pdf/MonographVolume112.pdf
Προσέξτε τι λέει μεταξύ άλλων η IARC: «…η γλυφοσάτη ανάμεσα σε όλα τα ζιζανιοκτόνα παράγεται στη μεγαλύτερη ποσότητα, παγκοσμίως…. Η γεωργική χρήση της γλυφοσάτης αυξήθηκε «απότομα»… από τότε που δημιουργήθηκαν οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες με σκοπό να είναι ανθεκτικές στη γλυφοσάτη…. Η γλυφοσάτη χρησιμοποιείται επίσης σε αστικές, οικιακές και δασοπονικές εφαρμογές (στη Γαλλία και στην Καλιφόρνια έχουν απαγορευτεί οι χρήσεις σε αστικό χώρο, κήπους, σπίτια, δημόσιους χώρους, κλπ). Έχει ανιχνευθεί στον αέρα κατά τις περιόδους ψεκασμών, στα νερά και στα τρόφιμα… Ο γενικός πληθυσμός είναι εκτεθειμένος όταν κατοικεί κοντά σε περιοχές που ψεκάζονται, όταν γίνεται οικιακή χρήση και σε αστικούς δημόσιους χώρους και λόγω της παρουσίας στα τρόφιμα όπου τα επίπεδα που έχουν καταγραφεί είναι γενικώς χαμηλά, αλλά ανιχνεύσιμα…
Η ομάδα Group 2Α όπου ανήκει και η γλυφοσάτη σημαίνει ότι η ουσία είναι «πιθανώς» καρκινογόνος στον άνθρωπο. Η ομάδα του Group 2Β περιλαμβάνει ουσίες οι οποίες «είναι δυνατόν» να προκαλέσουν καρκίνο… (π.χ. τις tetrachlorvinphos και parathion).
Η IARC ταξινομεί τις ουσίες σε μια «κλίματα μειούμενης βεβαιότητας»
Group 1 is for agents that are definitely carcinogenic to humans; (απόλυτα υπεύθυνες για καρκινογένεση στον άνθρωπο)
Group 2A, probably carcinogenic to humans; (πιθανώς καρκινογόνες)
Group 2B, possibly carcinogenic to humans; (δυνατόν να είναι καρκινογόνες)
Group 3, not classifiable; and (μη ταξινομήσιμες)
Group 4, probably not carcinogenic to humans (πιθανώς μη καρκινογόνες στον άνθρωπο…)

(2) Τι γράφουν τα έγκυρα επιστημονικά περιοδικά “SCIENTIFIC AMERICAN” και “NATURE”
Πάντως σύμφωνα με σχετική αρθρογραφία στα περιοδικά “SCIENTIFIC AMERICAN” και “NATURE”, αν και πολλές ερευνητικές εργασίες δείχνουν ότι άνθρωποι που στην εργασία τους κάνουν συχνή χρήση του ζιζανιοκτόνου φαίνεται να κινδυνεύουν σε μεγάλο βαθμό από τον καρκίνο non-Hodgkin (ένα είδος λεμφώματος), αναφέρονται παράλληλα και σε μια επίσης εμπεριστατωμένη έρευνα στις ΗΠΑ με τίτλο «Μελέτη Αγροτικής Υγείας» (Agricultural Health Study) βάσει της οποίας δεν βρέθηκε συσχέτιση της γλυφοσάτης με την μορφή καρκίνου non-Hodgkin
…Όμως, αποδεικτικά στοιχεία και από πειράματα σε ποντίκια και σε αρουραίους, οδήγησαν την IARC να συμπεριλάβει τη γλυφοσάτη στην κατηγορία Group 2Α. Η γλυφοσάτη συνδέεται με την εμφάνιση όγκων στα πειραματόζωα καθώς επίσης υπάρχει και αυτό που η IARC αποκαλεί «μηχανιστική απόδειξη» (mechanistic evidence), δηλαδή η μηχανική καταστροφή του DNA στα ανθρώπινα κύτταρα που εκτίθενται στη γλυφοσάτη. Η ερευνήτρια τοξικολόγος Kathryn Guyton της IARC μια από τις συντάκτριες της Μελέτης, τονίζει: «…στην περίπτωση της γλυφοσάτης και επειδή τα ευρήματα σε πειραματόζωα είναι επαρκή και τα ευρήματα στον άνθρωπο περιορισμένα, την κατατάσσουν στην κατηγορία (Group) 2A»…!!!
Η γλυφοσάτη γενικώς και μέσα από μεγάλο αριθμό ερευνητικών ανακοινώσεων, ενοχοποιείται για ενδοκρινολογικά προβλήματα, για θανάτωση και μείωση του πληθυσμού ωφέλιμων βακτηριδίων του εντέρου, βλάβες του DNA σε ανθρώπινα έμβρυα, στα κύτταρα του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου και συνδέεται με γενετικές ανωμαλίες και προβλήματα αναπαραγωγής.
(3) Τραυματισμός των Μιτοχονδρίων των κυττάρων μας
Οι ερευνητές Dr. Alex Vasquez, M.D., Ph.D και Dr. Stephanie Seneff, Ph.D από το ΜΙΤ της Μασαχουσέτης μας πληροφορούν ότι η γλυφοσάτη καταστρέφει τα μιτοχόνδρια των κυττάρων μας. Τα μιτοχόνδρια σε μεγάλη ποσότητα εμφανίζονται σε κύτταρα με υψηλές απαιτήσεις σε ενέργεια (μυϊκά κύτταρα, νευρικά κύτταρα, κύτταρα των αισθητηρίων οργάνων, ωάρια, κ.λπ.). Στα μυϊκά κύτταρα της καρδιάς, έχουμε ένα ποσοστό μιτοχονδρίων του 36%. Μέχρι σήμερα, έχουν γνωστοποιηθεί περίπου 50 ασθένειες οφειλόμενες στα μιτοχόνδρια (Μιτοχονδριοπάθειες) οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στα μεταβολικά νοσήματα. Η γλυφοσάτη ενοχοποιείται πλέον ανοικτά από την επιστημονική κοινότητα (από το μερίδιο εκείνο της κοινότητας που καταφέρνει και αντιστέκεται ώστε να μην ελέγχεται από τις Εταιρίες Βιοτεχνολογίας και Αγροχημικών) για πρόκληση μεταβολικών νοσημάτων όπως η Υπέρταση και ο Διαβήτης, Αλλεργίες, Αυτοάνοσα νοσήματα και χρόνιες βλάβες και φλεγμονές που αποκαλούνται πλέον «μεταβολικές βλάβες λόγω κυτταρικών τραυματισμών»…!!! Η δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων συνδέεται με σχεδόν ΟΛΑ τα νοσήματα και βλάβες που ήδη αναφέραμε, αλλά και με τα πιο κοινά (των ημερών) και πιο γνωστά όπως Καρδιακές ανεπάρκειες, Άσθμα και Αλλεργίες, Παχυσαρκία, Alzheimer και Parkinson, Σύνδρομο Χρόνιας Κούρασης, Αυτισμός, Τύπου Β’ Διαβήτη, Επιληψία Seizure, κ.ά….. (για περισσότερα στην Αγγλική Βλ.: http://orgcns.org/1UNPwP8)...
(4) Η χρήση της γλυφοσάτης στα σιτηρά και η ανίχνευσή της στο αλεύρι
Η γλυφοσάτη χρησιμοποιείται όχι μόνο ως ζιζανιοκτόνο, αλλά και ως αποξηραντικό της καλλιέργειας (π.χ. σιτηρών) λίγες ημέρες πριν τον θερισμό στις βόρειες πολιτείες των ΗΠΑ, στον Καναδά και στη Βρετανία όπου συχνότερα επικρατούν υψηλές υγρασίες. Ανωνύμως έχει δηλωθεί από αγρότες, ότι σχεδόν όλοι οι παραγωγοί σιτηρών (μη βιολογικής πρακτικής) π.χ. στο Saskatchewan του Καναδά κάνουν υπερχρήση της γλυφοσάτης και αποτελεί κοινό μυστικό, μάλιστα με εφαρμογή λίγες ημέρες πριν τη συγκομιδή. Μετρήσιμες ποσότητες γλυφοσάτης (στον Καναδά) έχουν ανιχνευθεί σε κόκκους σιταριού (0.48 mg/kg), περισσότερες στα πίτουρα (1.8 mg/kg), αρκετές στο αλεύρι (0,11 mg/kg) και τελικά στο ψωμί για το οποίο υπολογίζουν ότι για κάθε σάντουιτς να ο καταναλωτής βάζει στον οργανισμό του και 0.02 mg γλυφοσάτης….!!! (πηγή: EcoWatch)
Αξίζει να αναφέρουμε τη μεγάλη συζήτηση που γίνεται στις ΗΠΑ για την τοξικότητα τροφών με βάση τα σιτηρά, ενοχοποιώντας συχνά τη γλουτένη. Οι αντιλήψεις βάσει αποτελεσμάτων έρευνας ενοχοποιούν πλέον "κατά προτεραιότητα" τη γλυφοσάτη και λιγότερο τη γλουτένη Βλ. επίσης:http://people.csail.mit.edu/seneff/ITX_2013_06_04_Seneff.pdf
Η ουσία έχει πρόσφατα ανιχνευτεί από το Περιβαλλοντικό Ινστιτούτο του Μονάχου, σε 5πλάσιο του επιτρεπόμενου ποσοστό, σε 14 δημοφιλείς γερμανικές μπύρες με τιμές 0.46 - 29.74 micrograms /liter. Πολλές από τις γνωστές Γερμανικές μπύρες εισάγονται και στη χώρα μας. Η συνομοσπονδία Γεωργικών Ενώσεων της Γερμανίας αντέδρασε λέγοντας ότι δεν ψεκάζονται τα κριθαροχώραφα που προορίζονται για παραγωγή βύνης, αλλά εκπρόσωποι των Πρασίνων επιμένουν ότι γίνεται χρήση του ζιζανιοκτόνου στα κριθαροχώραφα πριν τη σπορά… Το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνου (BfR) παραδέχθηκε ότι υπάρχει θέμα με τη γλυφοσάτη στη μπύρα «αλλά δεν το θεωρεί απειλή» για τους καταναλωτές προβαίνοντας σε μια δήλωση «εφησυχασμού»…, ότι ένας μεσήλικας θα έπρεπε να καταναλώσει 1000 λίτρα μπύρας (264 γαλόνια ΗΠΑ…) ώστε να λάβει ο οργανισμός του εκείνη την ποσότητα γλυφοσάτης ώστε να απειληθεί η υγεία του… (Βλ. Επίσης: http://www.dw.com/en/glyphosate-weed-killer-found-in-german-beers-study-finds/a-19072785).


(5) Χρήσεις και υπερχρήσεις
Οι παραγωγοί επιβάλλεται να αντιληφθούν ότι όλα τα αγροχημικά από ένα όριο και μετά είναι βλαπτικά. Τα όρια, οι πρακτικές και η χρήση των ίδιων των ουσιών (κατά δραστική ουσία) αλλά και οι συμβουλευτικές παρουσίες στην ύπαιθρο δεν είναι μόνο αρμοδιότητα του εμπορίου, αλλά πρωτίστως της ίδιας της πολιτείας μέσα από σοβαρό δίκτυο Γεωργικών Εφαρμογών και Συμβούλων, πράγμα που στη χώρα μας δεν υπάρχει ούτε σαν σκέψη και εάν υπάρχει, πάσχει από γνώση (η οποία συστηματικά βάλλεται στη χώρα μας και διώκεται) και από ρηχή έως ανύπαρκτη πολιτική βούληση «θέσπισης και εφαρμογής», έστω και μέσα από κάποιον παραδειγματισμό από τις χώρες που κατέχουν και εφαρμόζουν την τέχνη. Η «ορθολογική» χρήση, ο περιορισμός, ακόμη και η απαγόρευση χρήσης αριθμού αγροχημικών, εκτός του ότι αποτελούν ανεκτίμητη ωφέλεια για την υγεία κυρίως των αγροτών, αποτελούν και εναλλακτικό δρόμο προς τη μείωση του κόστους παραγωγής σε όφελος των γεωργών αλλά και των τελικών καταναλωτών αγροτικών προϊόντων.
Η εταιρία MONSANTO, μας λένε οι Καναδοί αγρότες, παρά το γεγονός ότι έχει κάνει τόση αποδοτική και δαπανηρή δουλειά στην προώθηση και στο marketing του δικού της δημιουργήματος της γλυφοσάτης ώστε η ουσία να πλασάρεται ως «ασφαλής και ως βιοαποικοδομήσιμη ουσία», εκατομμύρια είναι οι γεωργοί που ακόμα πιστεύουν ότι τα επιχειρήματα αυτά είναι ψευδή…..!!!
(5) Οι τρέχουσες Διαδικασίες υπό το «καθεστώς» των έμμισθων λόμπι και μιας πλέον τόσο ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΗΣ Ευρωπαϊκής Ένωσης που βάζει τις “business” πάνω από την υγεία των πολιτών της και το περιβάλλον:
Την Τρίτη 22 Μαρτίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το Περιβάλλον, την Ασφάλεια των Τροφίμων και τη Δημόσια Υγεία (ENVI), ψήφισε εναντίον της ανανέωσης χρήσης της "ένοχης" για καρκινογενέσεις γλυφοσάτης....!!!! Τις θέσεις αυτές υπερψήφισαν 36 υπέρ, έξη εναντίον και 18 δήλωσαν "ουδετερότητα"...!!! Ακολουθεί ψηφοφορία στις 11-14 Απριλίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (plenary Session) και ξανά άλλη ψηφοφορία τον Μάιο στην μόνιμη επιτροπή (Standing Committee) των Ειδικών Αντιπροσώπων των Κρατών Μελών για τη Χλωρίδα, την Πανίδα, τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (στο υπο-Τμήμα για τα Φυτοφάρμακα) για να αποδεχθεί ή να απορρίψει με πλειοψηφία. Εάν δεν υπάρξει πλειοψηφία, θα πάει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να παρθεί εκεί η τελική απόφαση. 
Εκεί θα παιχτεί και ο μεγάλος τελικός μεταξύ των λόμπι και των Επιτρόπων....., θα φανεί άλλωστε από το αποτέλεσμα αλλά προέχει η σωστή ενημέρωση πριν το αποτέλεσμα..!!!.
Θα ήταν ενδιαφέρον (και χρήσιμο) να γνωρίζουμε ποιες είναι οι απόψεις αλλά κυρίως ποιες είναι οι επίσημες θέσεις και τι ψηφίζει για όλα αυτά η χώρα μας εκεί στις Τεχνικές επιτροπές, στα Ευρωπαϊκά Κοινοβούλια, στην Ε. Επιτροπή και στα Συμβούλια Υπουργών....
·         Θέλουν ή δεν θέλουν να καταργηθεί η χρήση της γλυφοσάτης ;
·         Δέχονται πιέσεις και τι είδους, από τις μεγάλες Εταιρίες "μαμάδες" και τις Πρεσβείες τους στην Αθήνα ;
·         Έχουν την απαραίτητη ενημέρωση οι Ευρωβουλευτές της χώρας για το θέμα και από που, αποκτούν δική τους άποψη, δέχονται και αυτοί (ή όχι ;) με τη σειρά τους ανάλογες πιέσεις εντός και εκτός της χώρας ; (όχι μόνο για τη γλυφοσάτη, αλλά και για κάθε θέμα που αφορά τον γεωργικό τομέα στην ΕΕ-28)
·         Γίνονται δειγματοληπτικά έλεγχοι στα νερά, στα αγροτικά προϊόντα (εγχώρια και εισαγόμενα), στα τρόφιμα και τα ποτά (και στα ούρα) και σε ποια συχνότητα ;
·         Γίνονται δειγματοληπτικά έλεγχοι στα εγχώρια και εισαγόμενα κρέατα και γαλακτοκομικά προϊόντα (εισαγόμενα και εγχώρια) γνωρίζοντας ότι ήδη στο εξωτερικό έχει ανιχνευθεί ήδη η γλυφοσάτη σε παρόμοια προϊόντα ;
·         Σχεδόν το σύνολο της ποσότητας σόγιας που εισάγει η χώρα μας είναι Γενετικά Τροποποιημένη (Roundup Ready της MONSANTO ή Glyphosate-Resistant Soybeans) με ενσωματωμένη τη γλυφοσάτη στο DNA της (η μόνη τροποποιημένη σόγια που επιτρέπεται στην ΕΕ). Τι απέγινε όμως η εφαρμογή του προτύπου AGRO-7 (του ΥΠΑΑΤ) που απαιτεί τον έλεγχο και τη σήμανση των κτηνοτροφικών προϊόντων που προέρχονται από ζώα που τρέφονται με γενετικά τροποποιημένες ζωοτροφές ; Εφαρμόζεται ; Και εάν «ναι», ποια τα αποτελέσματα των ελέγχων ;
Καλό θα ήταν να ακούσουμε τη φωνούλα κάποιου αρμόδιου....!!!

Από τον WHO πάντως διευκρινίζεται ότι «οι Μονογραφίες της IARC δεν αποτελούν πολιτικές αποφάσεις, παρά μόνον προσφέρουν επιστημονικές αξιολογήσεις βασισμένες σε ευρύτατη θεώρηση της επιστημονικής έρευνας και βιβλιογραφίας, αλλά και παραμένει στην ευθύνη των εκάστοτε κυβερνήσεων των χωρών και των διεθνών οργανισμών να συστήσουν κανονισμούς, νομοθεσία ή παρεμβάσεις για τη δημόσια υγεία….».


Τετάρτη, 9 Σεπτεμβρίου 2015

3ο Μνημόνιο και Γεωργικός Τομέας, ένα σύντομο «brain drain»

3ο Μνημόνιο και Γεωργικός Τομέας,
ένα σύντομο «brain drain»


Του
Σταμάτη Λ. Σεκλιζιώτη
Γεωπόνου (ΑΠΘ) – Δρα Αρχιτέκτονα Τοπίου
(MPhilPhD Birmingham UK)
Πρώην Β Γεωργικού Ακολούθου FAS/USDA (*)


(*) O Δρ Σ. Σεκλιζιώτης μεταξύ άλλων διακρίσεων, έχει τιμηθεί δύο φορές (2002 και 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπ. Γεωργίας των ΗΠΑ, USDA




Ποιοι θα επωφεληθούν και ποιοί θα χαίρονται από μια «βαριά φορολογική επιδρομή» κατά του πρωτογενούς τομέα και των αγροτικών κοινωνιών της Ελλάδας η οποία αναμένεται να προκαλέσει σημαντική συρρίκνωση της εγχώριας παραγωγής αγροδιατροφικών προϊόντων και βαθμιαία «εκδίωξη» των πληθυσμών της Ελληνικής Υπαίθρου; :

A. ΟΙ ΚΕΡΔΙΣΜΕΝΟΙ ΕΚΤΟΣ ΧΩΡΑΣ ΠΟΥ ΘΑ ΑΥΞΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

ΓΑΛΛΙΑ:  (τυριά, γάλατα, κρέατα μοσχαρίσια και χοιρινά, κρεατοσκευασματα, καλαμπόκι κτηνοτροφικό, μαλακό και σκληρό σιτάρι, τυποποιημένα τρόφιμα, δαμάσκηνα, κρασιά, ζάχαρη, προτηγανισμένες πατάτες, ζώντα ζώα, κλπ)
ΓΕΡΜΑΝΙΑ: (κρέατα χοιρινά και μοσχαρίσια, παράγωγα σφαγίων, φυτικά και ζωικά λίπη, σιτηρά αλευροποιίας, άλευρα, γάλακτοκομικά, κρεατοσκευασματα, αυγά, τυποποιημένα προϊόντα, κρασιά, μπύρες, χυμοί, διάφορες πρώτες ύλες βιομηχανίας τροφίμων, γλουτένη, ζαχαρώδη, κλπ)
ΟΛΛΑΝΔΙΑ: (γαλακτοκομικά, όλα τα κρέατα, ψάρια, μπύρες, ζωοτροφές, ανθοκομικά, νωπά και καταψυγμένα λαχανικά, πατάτες, σπορέλαια, κλπ)
ΙΤΑΛΙΑ: (πουλερικά, φρούτα, λαχανικά, βοδινά κρέατα και κρεατοσκευάσματα, είδη φυτωρίου, βιολογικά προϊόντα, μπανάνες, κρασιά, κλπ)
ΔΑΝΙΑ: (κρέατα, γαλακτοκομικά, λευκά τυριά που τα αποκαλούν «φέτα»…., ψάρια, ιχθυάλευρα, κλπ)
ΙΣΠΑΝΙΑ: (χοιρινό, κριθάρια και άλλες ζωοτροφές, φρούτα, κρασιά, λάδι, ξηροί καρποί, λοιπά τυποποιημένα)
ΒΑΛΚΑΝΙΑ: (τυριά, πρόβειο κρέας, ζώα, λαχανικά, σιτηρά και όσπρια, όλα δεύτερης ποιότητας)
ΡΩΣΙΑ: (σιτάρι, καλαμπόκι, σμιγός, γουνοδέρματα, ψαρικά, ξυλεία, κλπ)
ΗΠΑ: (Σόγια Γενετικά Τροποποιημένη, Σόγια συμβατική, λοιπές ζωοτροφές, πρώτες ύλες για την βιομηχανία τροφίμων, τυποποιημένα τρόφιμα, φιστίκια, αμύγδαλα, όσπρια, αποξηραμένα φρούτα, άλευρα, κλπ)
ΤΟΥΡΚΙΑ: (φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί, όσπρια, αποξηραμένα φρούτα και λαχανικά, αρωματικά φυτά, κλπ)
ΒΡΑΖΙΛΙΑ & ΑΡΓΕΝΙΝΗ: (σόγιες, κρέατα, ζωοτροφές, πουλερικά, σπορέλαια, λεμόνια, λοιπά)
ΚΙΝΑ & ΙΝΔΙΑ: (αράπικο φιστίκι με ή χωρίς κέλυφος, όσπρια, σόγια, μπαχαρικά, πρώτες ύλες βιομηχανίας τροφίμων, κλπ)

B.    ΟΙ ΚΕΡΔΙΣΜΕΝΟΙ ΕΝΤΟΣ ΧΩΡΑΣ:

·         ΕΙΣΑΓΩΓΕΙΣ ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ
·         ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
·         ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ & ΕΓΧΩΡΙΕΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ (αλυσίδες σούπερ μάρκετ)
·         ΔΙΚΤΥΑ ΜΕΣΑΖΟΝΤΩΝ
·         ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΙΟ & ΠΑΡΕΜΠΟΡΙΟ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
·         ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΟΙ
Γ.     ΖΗΜΙΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ:

·         Έλληνες αγρότες και εργαζόμενοι στον πρωτογενή τομέα
·         Έλληνες Καταναλωτές
·         Προμηθευτές αγροεφοδίων
·         Οι ελληνικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων (μείωση παραγωγής σημαίνει μείωση εξαγωγών, μείωση εσόδων για τον ιδιωτικό τομέα και για τα δημόσια ταμεία)
·         Τα κρατικά έσοδα (με την συρρίκνωση του αγροτικού τομέα αναμένεται και πτώση δημόσιων εσόδων λόγω αύξησης φορολογικών συντελεστών, του ΦΠΑ και της έξαρσης της φοροαποφυγής).



Δ. Η ΛΥΣΗ σε 20 σημεία:

Η λύση μπορεί να περιέχεται σε μια εναλλακτική αγροτική πολιτική που θα:
1.    αναδιαρθρώσει και επιτέλους θα «αποκομματικοποιήσει» το ΥΠΑΑΤ εκ βάθρων, περιορίζοντας τη διοίκηση «αξιοκρατικά» σε μικρό, λειτουργικό και αποδοτικό μέγεθος, με πλήρη μηχανοργάνωση και με την μέγιστη δυνατή συγχώνευση αριθμού Δ/σεων στέλνοντας το υπόλοιπο επιστημονικό προσωπικό στην ύπαιθρο να ασκεί το λειτούργημα των Γεωργικών Εφαρμογών σε συνεργασία ή και με ένταξή τους στους ΟΤΑ


2.    Αξιοποίηση του θεσμού των Δ/σεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής σε επίπεδο Περιφερειών αλλά και Δήμων με δημιουργία Αγορών των Αγροτών, οργάνωση γραφείων Γεωργικών Εφαρμογών (κατά το Αμερικανικό Extension Service), μικρών κέντρων ενημέρωσης και επιμόρφωσης και τοπικών Εργαστηρίων ανάλυσης και έλεγχου ποιότητας, και τον απαραίτητο εξοπλισμό και μέσα στην υπηρεσία των Ελλήνων Αγροτών και των Οικογενειών τους.  
3.    Να εξεταστεί σοβαρά μια πιθανή (αναγκαία) μετακίνηση (αποκέντρωση) των κεντρικών Υπηρεσιών του ΥΠΑΑΤ στην Θεσσαλία ή τη Μακεδονία και κλείσιμο του «ιστορικά βρομερού» κτιρίου της Αχαρνών
4.    Άμεση και χωρίς χρονοτριβή επάνοδο της Δασικής Υπηρεσίας στο ΥΠΑΑΤ, του ΕΦΕΤ, της Αλιείας, και όλες οι αρμοδιότητες Αγροτικού Εμπορίου με ορισμό εκπροσώπων σε μεγάλες ξένες Πρεσβείες για την προώθηση των ελληνικών προϊόντων και συμφερόντων (θεσμός Γεωργικού Ακολούθου).
5.    Εκρίζωση κάθε νοοτροπίας «κρατισμού» και αδράνειας στους χώρους εργασίας των Υπηρεσιών του ΥΠΑΑΤ και στην Περιφέρεια, δραστική μείωση και τελική απαλλαγή από το περιττό προσωπικό μέσα από πολιτικές που θα διασφαλίζουν «αξιοπρεπές μηνιαίο εισόδημα» σε όσους αποχωρούν…!!
6.    Πλήρη αφαίρεση αρμοδιοτήτων Φυσικού Περιβάλλοντος, Υδατικής Οικονομίας και Πόρων από το ΥΠΕΚΑ και ενσωμάτωση τους σε ένα νέο, διευρυμένο και αναδιαρθρωμένο ΥΠΑΑΤ κατά το Βρετανικό Πρότυπο (Department for Environment
Food & Rural Affairs)
 
7.    Επανεξέταση των θέσεων της χώρας απέναντι στα κανονιστικά πλαίσια και διατάξεις της ΚΑΠ και του ΠΟΕ μέσα από πυκνό χρονοδιάγραμμα διαπραγματεύσεων με κοντινή ημερομηνία λήξης από ειδική ομάδα Ειδικών (ευχόμαστε όχι κομματικών), γεγονός που καμία διοίκηση του ΥΠΑΑΤ μέχρι σήμερα και κυρίως στην περίοδο της κρίσης δεν τόλμησε να προσεγγίσει λόγω «ιδιαιτερότητας» της θέσης της χώρας συγκριτικά με άλλα Κράτη Μέλη.
8.    Παρεκκλίσεις από τα δασμολόγια και επιστροφή σε πολιτικές προστασίας της εγχώριας παραγωγής για συγκεκριμένη χρονική περίοδο και μετά από συνεννόηση με την Επιτροπή και τα Όργανα της ΕΕ.  
9.    μια πολιτική που θα στοχεύει σε υψηλή ποιοτικά παραγωγή,
10. σε αυτάρκεια προς κάλυψη των αναγκών του ντόπιου πληθυσμού και του αυξανόμενου τουρισμού (τα 25 εκατομμύρια ετήσιου τουρισμού αποτελούν σοβαρό επιχείρημα προς τις ΚΑΠ των Βρυξελλών για υποκατάσταση των εισαγωγών από αυξημένες ντόπιες παραγωγές τροφίμων)  
11. σε ποιοτικές εξαγωγές με προϊόντα ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ) και γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ) και μέσα από προωθούμενες συμβολαιακές καλλιέργειες.
12. σε ενίσχυση των νέων αγροτών και κτηνοτρόφων επιμορφώνοντας τους τεχνικά, περιβαλλοντικά και κυρίως «επιχειρηματικά και εμπορικά» με στόχο την μείωση των δαπανών παραγωγής και αύξηση των κερδών των εκμεταλλεύσεων χωρίς να βλάπτεται η ποιότητα (συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών)..
13. Κλιμάκωση της φορολογίας με φοροαπαλλαγές αλλά και δίκαιη φορολόγηση όσων παράγουν και έχουν κέρδη (επιβραβεύοντας το κέρδος και όχι πολεμώντας το)
14. Τόνωση, στήριξη και «νεκρανάσταση» της Ελληνικής παραγωγής αγροτικών εφοδίων και υπηρεσιών (μηχανήματα, λιπάσματα, φάρμακα, ζωοτροφές, φυτικό και ζωικό γενετικό υλικό, ενέργεια, φυτοπροστασία, έγγειες βελτιώσεις, αντιμετώπιση ζωονόσων και φυσικών καταστροφών)
15. Ενίσχυση της αγροτικής έρευνας με αναδιάρθρωση των Ιδρυμάτων (σε μικρά και λειτουργικά, κλείσιμο των μη απαραίτητων ή συνένωσή τους με συγγενή στην ίδια περιοχή), με στοχευόμενα προγράμματα «υποκατάστασης των εισαγωγών» όλων των ειδών αγροεφοδίων κάνοντας χρήση της πλούσιας ελληνικής αγροτικής βιοποικιλότητας και της γνώσης που έρχεται από αγροτικά προηγμένες χώρες (Ολλανδία, ΗΠΑ, Γαλλία, κλπ)
16. Ενισχύσεις και Επενδύσεις με στροφή στο φυσικό αέριο, το βιοντήζελ και την βιοαιθανόλη και την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από αγροτικά απόβλητα και παραπροϊόντα, επέκταση της κομποστοποίησης, και της παραγωγής λιπασμάτων και ζωοτροφών από την ίδια την εκμετάλλευση (σύστημα “feeds on farm”) με σκοπό την μερική ή και ολική απεξάρτηση και μείωση του κόστους παραγωγής γαλακτοκομικών και κρέατος.
17. Προώθηση της βοοτροφίας στη χώρα μας σε βιοκλιματικά κατάλληλες ζώνες με ντόπιες και ξενικές φυλές καλά προσαρμοσμένες στο πλαίσιο ενός «χωροταξικού σχεδίου για την ελληνική αγροτική γη και τα βοσκοτόπια της» (Χάρτες καταλληλότητας και χωροθετηση δραστηριοτήτων του πρωτογενή τομέα με κριτήρια βιοκλιματικά και εδαφολογικά, παραγωγής παραδοσιακών προϊόντων, προσαρμοστικότητας νέων καλλιεργειών, ζήτησης των αγορών σε ετήσια και μακροπρόθεσμη βάση, κλπ)..
18. Ανάκαμψη της δενδροκομίας που χάθηκε (αχλάδια, δαμάσκηνα, μήλα, φιστίκια, καρύδια, φουντουκιές, μικρά φρούτα κλπ)
19. Εφόσον εφαρμοστεί ο κώδικας βιβλίων και στοιχείων, να διευκρινιστεί επακριβώς ποιες δαπάνες θα είναι επιλέξιμες και θα καταγράφονται στα έξοδα (π.χ. ενοίκια, ανταλλακτικά, καύσιμα, ρεύμα, αγορές εφοδίων, τηλέφωνα, απώλεια φυτικού και ζωικού κεφαλαίου, λοιπά αναλώσιμα, έξοδα λογιστή και μετακίνησης εκτός βάσης, συντήρηση εγκαταστάσεων και υποδομών, συνδρομές σε Ενώσεις και Συλλόγους, κρατήσεις υπέρ τρίτων, κ. ά. Η κρατική απαίτηση δεν είναι πάντοτε «ειλικρινής» ως προς τις επιλέξιμες δαπάνες…, μειώνει «δραματικά» τις επιλέξιμες δαπάνες και τα παραστατικά, κατά σύστημα, ώστε στην εξίσωση έσοδο-έξοδα= να βγαίνει όσο γίνεται περισσότερη «φορολογητέα ύλη»….!!!!
20. Να εξαιρεθούν κάθε είδους επιδοτήσεις και ενισχύσεις από την φορολογία στον αγροτικό τομέα και οπουδήποτε (οι πόροι αυτοί προέρχονται από συνεισφορές των πολιτών, των επιχειρήσεων και των προϋπολογισμών των Κρατών Μελών και από Έσοδα εντός της Κοινότητας που έχουν ήδη φορολογηθεί στην πηγή….!!!).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Δεν χρειαζόμαστε μόνο αλλαγές πολιτικής, αλλά και αλλαγή διαχειριστών μιας νέας πολιτικής με γνώση, αξιοκρατία, ικανότητες και επιδόσεις έμπειρου manager. Οι κομματικοί φίλοι, εσωτερικοί υπηρεσιακοί παράγοντες του ΥΠΑΑΤ ή και εξωτερικοί «φίλοι» και «βουλευτές» πολιτικοί που ανέλαβαν κατά καιρούς τον Γεωργικό Τομέα, ιστορικά έκλεισαν τη θητεία τους χωρίς να έχουν να παρουσιάσουν σημαντικό έργο, τέτοιο που να το θυμάται ο απλός πολίτης ή ο αγρότης με την καλύτερη διάθεση….. Κάποιες καλές εξαιρέσεις πάντα ξεχωρίζουν, αλλά δυσάρεστα ελάχιστες.
Ο Αγροτικός Τομέας δεν μπορεί να «θεραπευθεί» και να αποδώσει με τη σημερινή διάρθρωση και τις νοσηρές νοοτροπίες δεκαετιών (συνδικαλιστικές, λούφας, ημιμάθειας, αδιαφορίας, ανευθυνότητας και φόρτωσης ευθυνών στις πλάτες των πολύ ολίγων εργατικών της δημόσιας διοίκησης….). Τα νοσήματα αυτά κυριαρχούν και χρονίζουν ανέγγιχτα στη διοίκηση, στον αγροτικό (αγροτοπατερικό) κόσμο, στους επαγγελματικούς φορείς των γεωτεχνικών και πολύ λιγότερο στο εμπόριο και στη μεταποίηση…!!!

Η παραγωγική και ανταγωνιστική Γεωργία είναι η καρδιά της εθνικής μας οικονομίας και η επιβίωση της Ελληνικής υπαίθρου, του Τοπίου και των Παραδόσεων. Κρύβει τεράστιο πλούτο και υπόσχεται το μέλλον προς όφελος όλων μας, αρκεί να συνειδητοποιήσουμε το περιεχόμενο, την κοινωνική και οικονομική της αξία και να υπάρξει (επιτέλους) μια σοβαρή πολιτεία που θα την αξιοποιήσει ως πολύτιμο και ανανεώσιμο φυσικό πόρο και να τον διαφυλάξει…!!!.         


Πέμπτη, 6 Νοεμβρίου 2014

Το πολιτισμικό Περιεχόμενο και η Εμπειρία της Αμφίπολης - Ανάγκη δημιουργίας «Αρχαιολογικού Πάρκου Αμφίπολης»

Το πολιτισμικό Περιεχόμενο και η Εμπειρία της Αμφίπολης - Ανάγκη δημιουργίας «Αρχαιολογικού Πάρκου Αμφίπολης»

Των 
Δρα Σταμάτη Σεκλιζιώτη, Γεωπόνου (ΑΠΘ) – Αρχιτέκτονα Τοπίου (Ph.D. Birmingham UK)
και Λάμπρου Σεκλιζιώτη, Αρχιτέκτονα BA Hons, MAArch


 1η Δημοσίευση στο Περιοδικό "ΕΠΙΚΑΙΡΑ"  23/10/2014



Μια πρόσθετη υποχρέωση του Υπ. Πολιτισμού και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Με την ευκαιρία της πολυσυζητημένης και πολυφωτογραφημένης Αμφίπολης (τύμβος και τοπία της Περιοχής) της οποίας μέχρι πριν λίγο καιρό οι περισσότεροι των Ελλήνων και ξένων δεν είχαν καν την παραμικρή «γεωγραφική» αίσθηση του που βρίσκεται (ως Τοποθεσία ανασκαφών και ως Τόπος…..!!), κρίνουμε ότι ενόψει του τερματισμού των ανασκαφών, της σπουδαιότητας όχι μόνο το Τύμβου, αλλά του συνόλου των αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τοποθεσιών στην ευρύτερη περιοχή και του «εκρηκτικού» θα λέγαμε τουριστικού ενδιαφέροντος, είναι ώρα κάποιοι στο Υπ. Πολιτισμού και τους ΟΤΑ Κ. Μακεδονίας, να πάρουν μολύβι και χαρτί….

Η δημιουργία ενός «Αρχαιολογικού Πάρκου» στην περιοχή προβάλλει πλέον ως αναγκαιότητα, αρκεί οι προσεγγίσεις και το ενδιαφέρον της Πολιτείας να μην περιορίζεται σε εξαγγελίες, σε «προεκλογικές» επικοινωνιακές ασκήσεις και σε καλλιέργειες προσδοκιών. Η περιοχή της Αμφίπολης εκτός από «ιστορία» και «μνημεία» είναι τοπίο κάλλους, σπουδαία αγροτική περιοχή, πέρασμα και σταθμός, αλλά και τόπος που δικαιούται πολλά περισσότερα από όσα της επιφυλάσσει το «θερμά εκπεφρασμένο ενδιαφέρον της πολιτείας….!!!!».   

Πριν περιγράψουμε ανησυχίες και προτάσεις, χρειάζεται να αποσαφηνίσουμε τη διαφορά μεταξύ Αρχαιολογικού Πάρκου και Αρχαιολογικού χώρου προς αποφυγή συγχύσεων. Η βασική διαφορά είναι το μέγεθος, η πολυπολιτισμική παρουσία των ευρημάτων και η ευρύτητα της έκτασης που χαρακτηρίζει το Αρχαιολογικό Πάρκο σε σχέση με τον Αρχαιολογικό χώρο, προσδιορισμένος συνήθως γεωμετρικά και γεωγραφικά-σημειακά. 

Ως «Αρχαιολογικοί Χώροι» κηρύσσονται και οριοθετούνται ή ανα-οριοθετούνται ως τόποι χερσαίοι ή ενάλιοι με βάση τα δεδομένα αρχαιολογικής έρευνας πεδίου και με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου, συνοδεύεται από τοπογραφικό διάγραμμα και δημοσιεύεται μαζί με αυτό στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Ως «Αρχαιολογικό Πάρκο» ορίζεται μια ευρύτερη γεωγραφική τοποθεσία η οποία εσωκλείει σύμπλεγμα αρχαιολογικών χώρων, μνημείων, ιστορικών τόπων, μουσείων κλπ, και μπορεί να αποτελέσει εθνικό και «οικουμενικό τόπο» αναφοράς, πολιτισμού και μνήμης (χαρακτηριστικά «πολιτισμικού Τοπίου» - Cultural Landscape). Οι χρήσεις γης, τα οικολογικά και αισθητικά χαρακτηριστικά, η επισκεψιμότητα, οι συμπεριφορά επισκεπτών και διερχομένων, η συνέχιση της επιστημονικής έρευνας και η προστασία του πάρκου, διέπονται από θεσμικό πλαίσιο με συγκεκριμένες υποχρεώσεις, όπως αυτά υπαγορεύονται από ένα ολοκληρωμένο «διαχειριστικό σχέδιο και κανονισμό λειτουργίας».  

Ως προς το τι μπορούν να προσφέρουν τα «Αρχαιολογικά Πάρκα», μπορούμε να δανειστούμε τη διατύπωση που ακούστηκε την πρώτη ημερίδα για τα «Αρχαιολογικά Πάρκα» που διοργάνωσε η Περιφέρεια Ηπείρου το 2006, με την οργανωτική πρωτοβουλία του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Ηπειρωτικών Σπουδών. Σύμφωνα με τον ορισμό που διατυπώθηκε στην ημερίδα.

«Τα αρχαιολογικά πάρκα προσφέρουν στον επισκέπτη τη δυνατότητα άμεσης επαφής με τα μνημεία στο φυσικό τους χώρο. Πρόκειται για «υπαίθρια μουσεία», συνήθως ανοιχτοί χώροι ποικίλων διαστάσεων, με επίκεντρο ένα σύνολο μνημείων ή έναν ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο, συχνά συνδυαζόμενο με περιβάλλον τοπίο ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους. Πρωτίστως όμως αποτελούν ένα πολύ αποτελεσματικό μέσο προβολής των ίδιων των μνημείων και του φυσικού τους τοπίου, έναν βασικό πολιτισμικό και οικονομικό πόρο με πολλαπλασιαστικά οφέλη και ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα».

Οι σκέψεις αυτές βρίσκουν ανταπόκριση και εφαρμογή σε κάθε ελληνικό τόπο με ξεχωριστά πλεονεκτήματα ώστε να χαρακτηριστεί ζώνη ιδιαίτερης Αρχαιολογικής και Ιστορικής σημασίας, ήτοι «Αρχαιολογικό Πάρκο»

«Αρχαιολογικό Πάρκο Αμφίπολης»

H αναγκαιότητα δημιουργίας «Εθνικού Αρχαιολογικού Πάρκου Αμφίπολης» με πρώτη «μετα-ανασκαφική» προτεραιότητα την οριοθέτηση και ανάπλαση «του πυρήνα γύρω από τον λόφο Καστά», στη συνέχεια καλείται να συμπεριλάβει την αξιοποίηση της ευρύτερης αρχαιολογικής περιοχής της Αμφίπολης, του χωρικού της δηλαδή προσδιορισμού και χαρακτηρισμού της σε «Εθνικό Αρχαιολογικό Πάρκο» (ΑΡΠΑ).

Τα παραπάνω, ως «σκέψεις και ιδέα περιβαλλοντικού και χωροταξικού σχεδιασμού» (νοικοκύρεμα) δεν έχουν συζητηθεί ούτε έχουν προβληθεί στον βαθμό που απαιτεί η περίσταση. Γίνονται μόνο γενικές αναφορές περί την «ανάπτυξη» της περιοχής, την ανάγκη δημιουργίας υποδομών και τις «μαρτυρίες» (διαδόσεις) περί την αξία γης που τελευταία παρουσιάζει αυξητικές τάσεις. 

Η κακώς εννοούμενη «ανάπτυξη» γύρω από αρχαιολογικούς χώρους και τόπους προσκυνήματος, παραδοσιακά αποκτά χαρακτήρα μιας «άναρχης εγκατάστασης και διασποράς» δραστηριοτήτων με την ανοχή της πολιτείας, στο όνομα της «ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας», συνήθως χωρίς σχέδιο, χωρίς οργάνωση και χωρίς κανόνες…. Αντίθετα η έννοια του «Αρχαιολογικού Πάρκου» από τη φύση και το περιεχόμενό της «υποχρεωτικά» πρέπει να συνοδεύεται από επιστημονική προσέγγιση οργάνωσης και ανάπλασης των χώρων και διέπεται από «χωροταξικούς κανόνες» με πολλαπλάσια τα οφέλη για την τοπική οικονομία, τον πολιτισμικό τουρισμό και την «περιβαλλοντική αισθητική και αειφορία».   
    
Η οριοθέτηση του πάρκου απαιτεί την πλήρη προ-αποτύπωση ιστορικών, αρχαιολογικών χώρων και τοπόσημων στην ευρύτερη περιοχή. Η εργασία αυτή αποτελεί προαπαιτούμενη ενέργεια ώστε σε συνδυασμό με την παραγωγή «ανάγλυφου» φωτογραμμετρικού μοντέλου της περιοχής, και λεπτομερούς «χάρτη χρήσεων και καλύψεων γης» (Land Use and Cover Map) να αποδίδει πλήρως τη φυσιογνωμία του ιστορικού τοπίου με συνολικά 3 μονοθεματικές χαρτογραφικές πινακίδες – overlays- σε επικάλυψη (για τη μεθοδολογία, βλ. Ian McHarg, «Design with Nature», 1969).

Η χαρτογράφηση χρήσεων και καλύψεων γης καλείται να καταγράψει την «ποικιλότητα» του κάτω Στρυμονικού τοπίου μέχρι και το ευρύτερο δέλτα. Οι πληροφορίες γης (χρήση και κάλυψη) συνθέτουν το βασικό υπόβαθρο «γεωγραφικής διασποράς» των αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τοποθεσιών με κέντρο την Αρχαία Αμφίπολη (τα τείχη, την παλαιοχριστιανική, το γυμναστήριο, τις ελληνιστικές κατοικίες, κλπ), τον λόφο Καστά και τις γύρω ταφικές συστάδες (Νεκροπόλεις). Ξεκινώντας από τα Νέα Κερδύλια και την αρχαία Άργιλο από τις ακτές του Στρυμονικού, το όρος Κερδύλια (στρατοπέδευση των Σπαρτιατών το 422 Π.Χ. και τόποι Εκτέλεσης Ελλήνων πολιτών από τους Γερμανούς το 1941) τη διαδρομή των Σπαρτιατών υπό τον Βρασίδα, τη Νέα Μεσολακκιά, την εγκαταλειμμένη Μεσολακκιά και το Οφρύνιο στην ενδοχώρα (κέντρο εκπαίδευσης του στρατού του Μ. Αλεξάνδρου στη Σάρισα), φτάνουμε στις εκβολές του Στρυμόνα με το αρχαίο λιμάνι της Ηιόνας ναυτική βάση των Αθηναίων από όπου ξεκίνησε η πορεία τους υπό τον Κλέωνα για τη μάχη της Αμφίπολης κατά του Βρασίδα, αργότερα σημείο εισόδου και αγκυροβόλιο του Μακεδονικού Στόλου στο υγρό σύμπλεγμα των λιμνών της Κερκινίτιδας, λιμάνι κι’ αφετηρία της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου, γνωστή και ως Χρυσόπολη επί Βυζαντίου.


Η μελέτη, η αποτύπωση και η οριοθέτηση του «Αρχαιολογικού Πάρκου Αμφίπολης» απαιτείται να συμπεριλάβει μέρος από τις γεωργικές γαίες που προέκυψαν από την αποξήρανση της Κερκινίτιδας (1930), τους γύρω οικισμούς νέους και παλιούς, τους παραποτάμιους οπωρώνες, τα χορτολίβαδα, τα παραποτάμια οικοσυστήματα, τα γύρω δασοσκεπή και θαμνοσκεπή υψώματα με τα ξέφωτα και τα βοσκοτόπια, τους βιότοπους, τα καταφύγια άγριας ζωής (Κουτμού και Τσουράκι –γέφυρα), τους υγροβιότοπους στο δέλτα, τα επιφανειακά νερά (ποτάμια, λίμνες, λιμνοθάλασσες, παράκτια ζώνη), λοιπές χρήσεις και τοπόσημα ανθρωπογενή και φυσικά (ερείπια πύργων και κάστρων, μικρότεροι τύμβοι, γεωλογικοί σχηματισμοί, κλπ).

 Το σύνολο των πληροφοριών με τη μορφή μιας συνεχώς ενημερωμένης «τράπεζας γης» αποτελεί χρήσιμη βάση δεδομένων για τον σχεδιασμό και την οργάνωση ενός σύγχρονου «Αρχαιολογικού Πάρκου» που θα συμβάλλει οικονομικά, πολιτισμικά και περιβαλλοντικά στην ανάπτυξη και κυρίως στην ανάδειξη της περιοχής σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. 
Η Αμφίπολη μαζί με τους Φιλίππους, γεωγραφικά και πολιτισμικά, βρίσκονται στο ανατολικό άκρο του Μακεδονικού χώρου με το δυτικό άκρο να τοποσημαίνεται από τις Αρχαίες Αιγές και την Βεργίνα. Οι δύο αυτές τοποθεσίες «πόλοι έλξης» και όχι οι μόνοι (π.χ. η Πέλλα, το Δίον, η Θεσσαλονίκη, τα Στάγιρα, κ.ά.) θα μπορούσαν να συνθέσουν αλυσίδα «Μακεδονικών Πολιτισμικών Πάρκων και Μνημείων» κατά μήκος της Εγνατίας Οδού παγκόσμιας εμβέλειας, με την ακτινοβολία και τα ανταποδοτικά οφέλη που από μόνα τους παράγουν για τον ελληνικό τουρισμό (τουρισμός και πολιτισμός συνυπάρχουν), την εθνική και τις τοπικές οικονομίες. 

Η ανάδειξη των αξιών αυτών μπορεί να γίνει μόνο μέσα από ένα οργανωμένο, «επιθετικό» και ενισχυμένο από την πολιτεία σοβαρό «πολιτισμικό marketing». Συχνά, ο τεράστιος πλούτος που απλώνεται από άκρο εις άκρο της χώρας, φαίνεται (από το ελάχιστο έως «περιστασιακό» ενδιαφέρον της πολιτείας) να μην έχει συνειδητοποιηθεί και στηριχθεί επαρκώς, ούτε έχει αναδειχθεί στο μέγεθος που του αξίζει, με αρνητικές συνέπειες για τον τόπο. Ο «πολιτισμός» ως οικονομικός, κοινωνικός και μορφωτικός πόρος εμφανίζεται με τις καλύτερες προοπτικές σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, με την προϋπόθεση ότι αποκαλύπτεται συνεχώς, αναδεικνύεται, αξιοποιείται και διαχειρίζεται στα πλαίσια κανόνων.

Προϋπόθεση οποιασδήποτε αξιοποίησης των «χώρων και πάρκων πολιτισμού» είναι η ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων την οποία διασφαλίζει ο «περιβαλλοντικός σχεδιασμός» προσαρμοσμένος στο τοπιακό υπόβαθρο της τοποθεσίας (πάρκου) και περιλαμβάνει παρεμβάσεις καλύτερης οργάνωσης χρήσεων και λειτουργιών σε επίπεδο μικροτοπίου (αρχαιολογικός χώρος) και μακροτοπίου (σύμπλεγμα ιστορικών χώρων και μνημείων) επιστρατεύοντας τεχνικές και θεραπείες που προσφέρονται από την Αρχιτεκτονική του Τοπίου.

Χωροταξία, Περιβαλλοντικός Σχεδιασμός & υποδομές

Με τη χρόνια έλλειψη σοβαρού Εθνικού Χωροταξικού σχεδίου στη χώρα, τις επί μέρους μονοθεματικές και αποσπασματικές «χωροταξικές εξαγγελίες και θεσμικά πλαίσια» π.χ. Χωροταξικό Τουρισμού, Οριοθετήσεις Εθν. Δρυμών, Τοπίων ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, Δασικών εκτάσεων, Βιοτόπων διεθνούς σημασίας (βλ. σύμβαση Ramsar, Natura 2000) και λοιπές ειδικές γεωγραφικές περιοχές, αρκετές από τις οποίες δεν είναι οριοθετημένες ή είναι αυθαίρετα οριοθετημένες, μη θεσμοθετημένες (συχνά να επικαλύπτουν η να διεισδύουν η μία στην άλλη), διαιωνίζεται η ακαταστασία και ο πολυχαρακτηρισμός στη μεγαλύτερη επιφάνεια της χώρας δημιουργώντας τεράστια αναπτυξιακά, γραφειοκρατικά και επενδυτικά εμπόδια. 

Λόγω του ερευνητικού ενδιαφέροντος, της ανάγκης για ανάδειξη και προστασία των αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων, την λειτουργική, σημειολογική και σημασιολογική τους «αυτονομία», οι τόποι αυτοί αφήνουν πολλά περιθώρια για δημιουργία οριοθετημένων «Αρχαιολογικών Πάρκων» εθνικής και παγκόσμιας σημασίας με το δικό τους ξεχωριστό καθεστώς χρήσης και κανόνων διαχείρισης.     

Ιδιαίτερα για την Αμφίπολη και για κάθε εκτεταμένη περιοχή αρχαιολογικών συμπλεγμάτων (clusters), με βάση τα παραπάνω χαρτογραφικά υπόβαθρα και τις απαραίτητες αποτυπώσεις σε συνδυασμό με το συγκοινωνιακό δίκτυο στην περιοχή, σχεδιάζονται, χωροθετούνται και αναπλάθονται νέες χρήσεις και υποδομές:

·     Τοπικό οδικό δίκτυο συνδεσμολογίας ιστορικών τόπων, προβεβλημένοι διάδρομοι προσέλευσης και αποχώρησης από και προς το κύριο Εθνικό δίκτυο, δίκτυα μονοπατιών πεζοπορίας και ποδηλασίας, σημάνσεις και προσανατολισμοί, φυλάκια, παρατηρητήρια, κιόσκια ενημέρωσης επισκεπτών, πυροπροστασία, χώροι στάθμευσης, συνοδευτικές διευκολύνσεις και υπηρεσίες, κλπ.

·  Στο πλαίσιο ενός master plan Αρχιτεκτονικής του Τοπίου εκτελούνται έργα αναβλάστησης & αναδασώσεις, έργα αντιδιαβρωτικά και αποκατάστασης τοπίου, αναπλάσεις κατά σημεία και στο σύνολο με γνώμονα τα «τοπιακά» χαρακτηριστικά της ευρύτερης τοποθεσίας η οποία αδιαμφισβήτητα αποτελεί ένα ακόμη ελληνικό τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.


Η ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών και διευκολύνσεων στην περιοχή θα αξιοποιούν και θα συνδέουν αφενός τους αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους μεταξύ τους, αφετέρου θα εξυπηρετούν αποτελεσματικά το κοινό κάθε προέλευσης και ηλικίας, ενώ θα ωφελείται οικονομικά η τοπική οικονομία από το συνεχώς αναμενόμενο και αυξημένο φορτίο επισκεπτών (καταστήματα, καταλύματα, υπηρεσίες σίτισης, αναψυκτήρια, παράκτιες δραστηριότητες, κλπ). Σημειώνουμε ότι η διέλευση της Εγνατίας οδού από το Αρχαιολογικό Πάρκο Αμφίπολης θα συντελέσει ακόμη περισσότερο στην αύξηση της τουριστικής κίνησης στην περιοχή (προσέλευση ξένων και ντόπιων επισκεπτών) με παράλληλη τόνωση της τοπικής οικονομίας σε ολόκληρη την παραλιακή ζώνη από την Ασπροβάλτα μέχρι την Ν. Πέραμο και την Καβάλα, περιοχές που δικαιούνται να προσβλέπουν σε αύξηση της τουριστικής παρουσίας και διαθέτουν τα προσόντα για να ανταποκριθούν στη ζήτηση. Το παράκτιο Τοπίο της περιοχής επιφυλάσσει μεγάλες εκπλήξεις κατά μήκος της Π.Ε. Οδού Θεσσαλονίκης – Καβάλας με αναρίθμητες ελκυστικές και προσπελάσιμες αμμώδεις παραλίες, καταλύματα υψηλών προδιαγραφών, ευκαιρίες για camping και θαλάσσιων σπορ.

Η οφιοειδής διαδρομή του Στρυμόνα μέσα από το «εύφορο» κοιλαδικό τοπίο της Αμφίπολης (πρώην λίμνη Κερκινίτις) με την αρχαία πόλη και τους τύμβους να δεσπόζουν στους λόφους ανατολικά του ποταμού, για μια ακόμη φορά πιστοποιούν την χωροταξική «έμπνευση και αντίληψη» των αρχαίων οι οποίοι επέλεγαν τόπους δημιουργίας των πόλεων και νεκροπόλεων σε σημεία «πανοραμικής εποπτείας του Τοπίου» μέχρι τις ακτές, τις γύρω κορυφογραμμές (skyline) με τα δασοόρια και τον βαθύτερο ορίζοντα. 


Η χρησιμοποίηση του Τοπίου από τους αρχαίους συνδέονταν με την ίδια την επιβίωση. Φρόντιζαν να κυριαρχούν και να εποπτεύουν τον χώρο για λόγους άμυνας και ασφάλειας. Στο πλαίσιο των πλεονεκτημάτων της περιοχής, εκτός της ιστορικότητας και της αισθητικής του Τοπίου της, αξίζει να τονίσουμε ότι η περιοχή θεωρείται από τις πλέον παραγωγικές της χώρας σε ποιοτικά αγροτικά προϊόντα με τούς περίφημους αμπελώνες, τους συστηματικούς αμυγδαλεώνες και ελαιώνες, πλούσια παραγωγή σε οπωρολαχανικά, ντόπια αρτοσκευάσματα ποιότητας, κρασιά, τσίπουρο, άριστα ντόπια κρέατα, γαλακτοκομικά, κ.ά., δραστηριότητες και προϊόντα που η δημιουργία  Αρχαιολογικού Πάρκου θα μπορούσε να τα αναδείξει ακόμη περισσότερο μέσα από τοπικές «προωθήσεις» και «εκδηλώσεις» με μόνιμες εγκαταστάσεις για αγορές αγροτών και εποχιακά εκθετήρια προϊόντων, παραδοσιακές συνταγές και τοπικές ετικέτες.

Σημειακές παρεμβάσεις, Η Εμπειρία της Βεργίνας

Γύρω και ευρύτερα του λόφου Καστά και τον άμεσο χώρο των ανασκαφών, είναι πολύ νωρίς να προτείνει κανείς μέτρα και παρεμβάσεις ανάπλασης πριν την λήξη των εργασιών, πριν τη σύνταξη οριστικών Μελετών Διαμόρφωσης των χώρων, απαλλοτριώσεις γης που θα κηρύξει το ΥΠΠΟ μετά από εισήγηση των Αρχαιολογικών Υπηρεσιών και των Μελετητών (εισηγήσεις της αρμόδιας Εφορείας και του ΚΑΣ σε συνεργασία με τις συναρμόδιες Υπηρεσίες του ΥΠΕΚΑ και των αναδόχων Σχεδιασμού του Αρχαιολογικού Πάρκου).

Σύμφωνα με την εξέλιξη των ανασκαφών οι οποίες φαίνεται να παίρνουν περισσότερο «εκτατική» τροπή, πιθανώς στην έκταση ολόκληρου του λόφου και αργότερα σε άλλους (θεωρητικά τουλάχιστον) τύμβους της περιοχής…., πριν την οργάνωση ενός Αρχαιολογικού Πάρκου και για λόγους προστασίας του μνημείου και του προσωπικού θα χρειαστούν μια σειρά προσωρινών κατασκευών και διευθετήσεων του χώρου. Για τους επισκέπτες θα μπορούσε να δημιουργηθεί προσωρινή εξέδρα υποδοχής κοινού (ικανοποίησης των βιαστικών) σε απόσταση ασφαλείας από τον τύμβο προς εξυπηρέτησή των ίδιων αλλά και ανταποκριτών, πάντοτε κάτω από ορισμένες συνθήκες προσέγγισης, απομάκρυνσης και περιορισμών χρόνου επίσκεψης και παραμονής. 

Για την μελλοντική ανάδειξη του χώρου και δημιουργία ελεύθερων χώρων προσέλευσης και προκηπίων του Τύμβου Καστά, η περίπτωση της Βεργίνας αποτελεί υποδειγματικά αξιοποιήσιμο παράδειγμα και προσέγγιση για το ταφικό σύνολο και τον λόφο Καστά. Μετά τη λήξη των ανασκαφών και των έργων Αρχιτέκτονα και Πολιτικού μηχανικού που θα ακολουθήσουν (βλ. π.χ. κατασκευή «κελύφους» προστασίας του μνημείου και ανασύνθεσης του τύμβου των Βασιλικών Τάφων Βεργίνας), ακολουθεί η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου με τρόπο που θα παραχωρείται η απόλυτη κυριαρχία του μνημείου στον ανοικτό χώρο και σε ολόκληρο το Αρχαιολογικό Πάρκο (με επιστροφή του λέοντα στην αρχική του θέση ως το κυρίαρχο τοπόσημο ορατό από απόσταση). Είναι σίγουρο ότι η ανάπλαση στο λόφο Καστά και όχι μόνο, θα απαιτήσει την κτήση ευρύτερης ζώνης ανοικτού χώρου περιμετρικά του μνημείου υπέρ του δημοσίου η οποία θα επαρκεί για να το «αναδεικνύει» ως παρουσία με λιτό σχεδιασμό και αυστηρότητα στην υλοποίηση, αντάξια του κυρίαρχου μεγέθους και της ιστορικής του σημασίας. Η Αρχιτεκτονική του Τοπίου στον χώρο του τύμβου και σε ολόκληρο το πάρκο, καλείται να συμβιβαστεί και κυρίως να εναρμονιστεί με το «γοητευτικό» φυσικό περιβαλλοντικό υπόβαθρο και την τοπογραφία της περιοχής, να μην αποκρύπτει τα μνημεία, αλλά αντίθετα να τα μετατρέπει σε δεσπόζοντα «σημεία αναφοράς», θαυμασμού και μάθησης με κυρίαρχο τον λόφο Καστά, σημεία έλξης για τον επισκέπτη που εισέρχεται στο πάρκο, είτε οργανωμένα, είτε επιλέγει την περιπλάνηση στο «Αρχαιολογικό Πάρκο» μέσα από τη δημιουργία και χάραξη σύγχρονου και διακριτού δικτύου μονοπατιών (trail system).


Πριν μία εικοσαετία με πρωτοβουλία του αξιότιμου Δ/ντού Αναστηλώσεων του Υπ. Πολιτισμού κ. Ιορδάνη Δημακόπουλου, Αρχιτέκτονα - Αρχαιολόγου και  ανάθεση στον υπογράφοντα και την ομάδα του της Μελέτης Διαμόρφωσης περιβάλλοντος χώρου των Βασιλικών Τάφων της Βεργίνας, μετά από ιδιαίτερα χρήσιμη και στενή συνεργασία με τη Δ/ση Αναστηλώσεων, το έργο ανάπλασης των Βασιλικών Τάφων υλοποιήθηκε στο έπακρον. Σήμερα με την πλήρη ωρίμανση των φυτεύσεων και του Τοπίου, ο χώρος έχει μεταμορφωθεί σε μικρό «Αρχαιολογικό Πάρκο», πραγματική όαση για τους επισκέπτες, σε μια σχετικά αφιλόξενη τοποθεσία εντός του αστικού ιστού της Βεργίνας. Εάν εξαιρέσουμε τον άμεσα διαμορφωμένο χώρο του τύμβου στη Βεργίνα η αναμενόμενη «ανάπτυξη» στην περίμετρο και τους γύρω δρόμους, λίαν επιεικώς, δεν μπορεί να θεωρείται από τις οργανωμένες και ελκυστικές. Η γνωστή εικόνα από μικρομάγαζα, καφετέριες, εστιατόρια, άναρχο παρκινγκ, κακές σημάνσεις, κλπ έχει κάνει την εμφάνισή της όπως και αναμένονταν.

Συνολικά, ο τύμβος της Βεργίνας μαζί με τις Αρχαίες Αιγές, το Θέατρο και τις γύρω διάσπαρτες συστάδες τάφων θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα ακόμη «Αρχαιολογικό Πάρκο» που θα νοικοκύρευε την περιοχή και θα ωφελούσε την τοπική κοινωνία οικονομικά και αισθητικά. Το συγκριτικό πλεονέκτημα του λόφου Καστά είναι ότι βρίσκεται εκτός αστικού ιστού, περιβάλλεται από αξιόλογο φυσικό τοπίο και από επίσης αξιόλογους αρχαιολογικούς χώρους αποστασιοποιημένους από δομημένες χρήσεις γης. Επομένως στην περίπτωση της Αμφίπολης το ζητούμενο εστιάζεται σε μια διαφορετική μεταχείριση από πλευράς αρχιτεκτονικής οργάνωσης του χώρου σε συνδυασμό με το υπάρχον Τοπίο, ορθής χωροθέτησης χρήσεων και υπηρεσιών, δικτύων κυκλοφορίας οχημάτων και πεζών.

Ανάλογο «προσαρμοστικό» σκεπτικό μεταχείρισης με εκείνο της Βεργίνας για τον «λόφο Καστά» μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο. Ένα σύγχρονο «Αρχαιολογικό Πάρκο Αμφίπολης» θα κληθεί να εσωκλείσει και να προβάλει μια επιστημονικά μελετημένη, οριοθετημένη και αρκετά εκτεταμένη περιοχή (που θα εκτείνεται κάπου μεταξύ 60 - 70.000 στρέμματα) με διάσπαρτα μνημεία και ιστορικούς τόπους διαδοχικών περιόδων, αρχαιολογικούς χώρους και τοπόσημα, όπου οι σημειακές παρεμβάσεις «αναστήλωσης, αποκατάστασης και ανάπλασης περιβάλλοντος χώρου» θα σχεδιάζονται και θα υλοποιούνται η κάθε μία ξεχωριστά και για κάθε μνημείο, με πολυδιάστατη επιστημονική γνώση και συμμετοχή (Αρχαιολόγοι, Αρχιτέκτονες, Πολεοδόμοι, Περιβαλλοντολόγοι, Αρχιτέκτονες Τοπίου, Γεωτεχνικοί, Εδαφολόγοι, Γεωλόγοι, Συντηρητές, κλπ) έτσι ώστε να αναδεικνύουν τους χώρους, να τους προστατεύουν και να τους συντηρούν με το μικρότερο δυνατό κόστος (μέσα από αειφορικές πρακτικές). Οι επί μέρους αναπλάσεις σημαντικών μνημείων και χώρων και η συνδεσμολογία μεταξύ τους (δρόμοι, μονοπάτια, οπτικοί διάδρομοι, κλπ), μαζί με τα οικοσυστήματα, τους οικισμούς, το αγροτικό τοπίο, τις υπηρεσίες διοίκησης και διαχείρισης, κλπ, καλούνται να αποτελέσουν τα κύρια συστατικά του «Αρχαιολογικού Πάρκου».


Τοπιακή Αρχαιολογία (Landscape Archaeology)

Βιοκλιματικά και εδαφολογικά η περιοχή της Αμφίπολης έχει πολλά περισσότερα πλεονεκτήματα από περιοχές της Νότιας Ελλάδας, γεγονός που επιτρέπει πολλές στρατηγικές προσέγγισης για την προστασία, αποκατάσταση, διαμόρφωση και διαχείριση ολόκληρου του τοπίου της περιοχής με μεγαλύτερο εύρος επιλογών σε βοτανικό προσαρμοστικό υλικό (ενδημικά καλλωπιστικά, δασικά είδη, γρασίδια, παρόχθια είδη, κλπ).


Οι Μακεδονικές Βελανιδιές (Δένδρο του Διός) στις τοιχογραφίες, στα ψηφιδωτά των μνημείων, στα νομίσματα και στα χρυσά στεφάνια, οι βασιλικοί «ρόδακες» μυρτιάς στα επιστύλια των Μακεδονικών τάφων, στις λάρνακες, στα κτερίσματα, κλπ, δείχνουν ότι κάποια ιερά φυτά κυριαρχούσαν στην χλωρίδα ιστορικών περιοχών, τα οποία συναντάμε μέχρι και σήμερα. Η «ιστορική» ενδημική χλωρίδα του Μακεδονικού τοπίου και όχι μόνο, «επιβάλλει» τη «συμβολική» φύτευση και παρουσία της στο περιβάλλον των  αρχαιολογικών χώρων, απορρίπτοντας τα ξενικά, τα «αταίριαστα», τα επιζήμια χωροκατακτητικά και καλλωπιστικά είδη εισαγωγής. Η Δωδώνη και οι αρχαίες Αιγές είναι πνιγμένες στα δάση βελανιδιάς όπως και μεγάλες δασικές εκτάσεις της Ηπείρου και της Μακεδονίας, το ίδιο και ολόκληρη η ορεινή και ημιορεινή υπόλοιπη χώρα. Η χλωρίδα κάθε περιοχής έχει επηρεάσει χρυσοχόους και καλλιτέχνες σε όλες τις περιόδους της ιστορίας. Η βελανιδιά, η μυρτιά, η δάφνη, η ελιά, οι κουμαριές, οι λυγαριές, οι κισσοί, τα σκίνα, οι άκανθες και πολλά ακόμη ενδημικά και «καλλιεργήσιμα» εδώδιμα και φαρμακευτικά είδη συνοδεύουν τα μνημεία ως «καλλιτεχνήματα» και ως «συμβολισμοί». Εάν προσθέσουμε και τους σπόρους «ποικιλιών» καλλιεργειών που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές σε πολλά σημεία της χώρας, τότε μιλάμε για «αυθεντικά πιστοποιητικά» σύνθεσης του περιβάλλοντος τοπίου των αρχαιολογικών χώρων που καταφέρνει να επιβιώνει στους αιώνες, «πολύτιμα εθνοβοτανικά πρότυπα» που καλούμαστε να τηρούμε με αυστηρότητα σε κάθε ευκαιρία ανάπλασης και αποκατάστασης του Τοπίου.



Η ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης (υποψήφιο «Αρχαιολογικό Πάρκο») και πιθανώς ολόκληρη η ελληνική επικράτεια προσφέρονται για πολυδιάστατη επιστημονική έρευνα και εφαρμογές της Τοπιακής Αρχαιολογίας (Landscape Archaeology) μιας σχετικά νέας επιστήμης η οποία μελετά τους τρόπους με τους οποίους στο παρελθόν οι άνθρωποι διαμόρφωναν και χρησιμοποιούσαν το περιβάλλον γύρω τους. Με βάση τη διαφοροποίηση της βλάστησης και τις «ανθρωπογενείς» τροποποιήσεις που έχει υποστεί ο «τόπος» που ερευνάται, τους μη φυσικούς σχηματισμούς του εδάφους, την βοτανική κάλυψη και σύνθεση και τα ιστορικά δεδομένα, η «Τοπιακή Αρχαιολογία» ερευνά το έδαφος και υπέδαφος, εντοπίζει ευρήματα, καθοδηγεί και συμπαραστέκεται στο έργο της αρχαιολογικής επιστήμης και βελτιώνει τις πρακτικές της.

Το εργαλείο της Τηλεπισκόπησης

Οι εφαρμογές της Τηλεπισκόπησης (Remote Sensing) στην Αρχαιολογία (χρήση αεροφωτογραφιών και απεικονίσεων από αεροσκάφη και δορυφόρους) είναι τα «μάτια» και τα εργαλεία της Τοπιακής Αρχαιολογίας που θα μπορούσαν και μπορούν να συμβάλουν στην οριοθέτηση Αρχαιολογικών Πάρκων, στην ανακάλυψη νέων αρχαιολογικών ευρημάτων και επέκτασης των παλαιών και στην εξέλιξη της αρχαιολογικής έρευνας μέσα από ηλεκτρονική επεξεργασία εικόνων και μεθόδους φωτοερμηνείας. Η Τηλεπισκόπηση συμπληρώνει εργασίες εδάφους σε κλίμακα «μακροτοπίου» που δεν είναι εύκολες και ολοκληρωμένες στο έδαφος. Στο έδαφος δεν διευκολύνεται η πλήρης αίσθηση του μεγέθους, του σχήματος και των υποδιαιρέσεων ενός αρχαιολογικού ευρήματος, όσο από μια αεροφωτογραφία ή μια δορυφορική απεικόνιση. Στην Αμφίπολη με προσεκτική παρατήρηση δορυφορικών καλύψεων και «υπομονετική» φωτοερμηνεία, είναι δυνατός ο εντοπισμός μη φυσικών «σχηματισμών» (π.χ. γεωμετρικά σχήματα και ίχνη) που ταυτίζονται με τα μέχρι σήμερα ευρήματα, αλλά πιθανώς να βοηθούσαν και να οδηγούσαν την αρχαιολογική έρευνα σε νέες κατευθύνσεις. Συνήθως η φυτική κάλυψη υπόγειων ανθρωπογενών (γεωμετρικών) σχηματισμών είναι γραμμικής κατανομής σχηματισμοί, ποώδης με διαφοροποιήσεις ως προς την ανάπτυξη, την υφή και την υγρασία, με καθόλου ή ελάχιστα μοναχικά δένδρα ή άλλη ανώτερη βλάστηση στον χώρο και η οποία λόγω του λιγοστού εδαφικού βάθους ή τη μεγάλη απουσία υψηλής βλάστησης, προδίδει υπεδάφια ύπαρξη ερειπίων και κτισμάτων (η βλάστηση ακολουθεί κατά κανόνα γραμμικά και γεωμετρικά σχήματα ερειπίων που κρύβονται στο υπέδαφος από τα οποία πολλά και δύσκολα εντοπίζονται από επίγειες παρατηρήσεις).



Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Σχολές Γεωλογίας και Τοπογράφων Μηχανικών) έχουν ασχοληθεί σοβαρά με την Αερο-Αρχαιολογία (Aerial Archaeology). Έχουν γίνει αρκετές φωτοερμηνείες και ψηφιακές φωτοαναλύσεις για επιφάνειες μέχρι και 500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από την Αμφίπολη μέχρι τους Φιλίππους και σημειακές αναλύσεις όπως στην αρχαία Ευρωπό (περιοχή του Κιλκίς). Δημοσιευμένες εργασίες αναφέρουν την ύπαρξη και εντοπισμό «δεκάδων ευρημάτων και κατασκευών» στο υπέδαφος, γεγονός που υποβοηθά σημαντικά το έργο Αρχαιολογικών ερευνών και τις γεωγραφικές οριοθετήσεις αρχαιολογικών συμπλεγμάτων. Εξελιγμένες Δορυφορικές πλατφόρμες όπως οι QuickBird, IKONOS, SPOT, ALOS μαζί με γεωφυσικές μετρήσεις (ηλεκτρομαγνητικές) αποδεικνύονται χρήσιμα εργαλεία για την αρχαιολογική επιστήμη, με τις απεικονίσεις του δορυφόρου QuickBird να κρίνονται ως οι πιο κατάλληλες για την Αρχαιολογική έρευνα σε συνδυασμό με τις γεωφυσικές μετρήσεις. Εν τούτοις, οι κλασσικές αεροφωτογραφίες ιδιαίτερα οι ψευδοχρωματικές (near infrared) από αεροσκάφος και δορυφόρο, αποδεικνύονται οι πλέον κατάλληλες για τη αρχαιολογία λόγω της διαφοροποίησης ειδών βλάστησης (πυκνότητα, υφή, αλλοιώσεις, κλπ) αλλά και για μια πειστικότερη, ασφαλέστερη και ακριβέστερη δυνατή οριοθέτηση αρχαιολογικών χώρων και πάρκων.

Η διάταξη και η ανάπτυξη της βλάστησης αποτελούν το βασικότερο κριτήριο στην έρευνα. Από μια πρόχειρη «περιπλάνηση» σε δορυφορικές καλύψεις του άμεσου και ευρύτερου χώρου της Αμφίπολης, αποκαλύπτεται μεγάλο μέρος γνωστών αρχαιολογικών χώρων, αλλά και πλήθος άγνωστων γειτονικών σχηματισμών που θα μπορούσαν να απασχολήσουν την αρχαιολογική επιστήμη και να «οριστικοποιήσουν» το περιεχόμενο και τα γεωγραφικά όρια του ευρύτερου «Αρχαιολογικού Πάρκου».               

Πότε ολοκληρώνεται ένα Αρχαιολογικό Πάρκο

Είναι υψίστης σημασίας το γεγονός ότι λόγω της ιστορικότητας της περιοχής, κανένας δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι ανασκαφές και τα ευρήματα τελειώνουν με τον τύμβο στον λόφο Καστά. Η γη της Αμφίπολης είναι σίγουρο ότι κρύβει και άλλες εκπλήξεις. Επιβάλλεται η συνέχιση των ερευνών αλλά θα απαιτηθεί και γενναία κρατική ενίσχυση των ερευνητικών προσπαθειών της επιστημονικής κοινότητας. Αυτό δεν αφορά μόνο την Αμφίπολη. Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε κάθε σπιθαμή της επικράτειας με τις ιδιαιτερότητές της και τη δυναμική της προς ανάδειξη και αξιοποίηση.  

Η Χώρα μας είναι όντως ένας απέραντος αρχαιολογικός χώρος οικουμενικής ακτινοβολίας, που τον συνθέτουν πολλά «αρχαιολογικά πάρκα μαζί» το ένα δίπλα στο άλλο ή σε επικάλυψη. Είναι πολλές ακόμη οι ανεξερεύνητες τοποθεσίες (σε διαστρωματώσεις) η κάθε μια για ξεχωριστή περίοδο της ιστορίας του τόπου και του τοπίου της, κάνοντας την αρχαιολογική επιστήμη ακόμη περισσότερο γοητευτική, όταν μάλιστα αυτή πρώτη καλείται να δράσει σε κάθε γωνιά  ελληνικού εδάφους, νυν και πρώην..!!! Κατά συνέπεια και αναπόφευκτα, το «οριοθετημένο» και θεσμικά προστατευμένο «Αρχαιολογικό Πάρκο» θα αποτελεί μόνιμο χώρο έρευνας και εξέλιξης, πολιτισμού και παιδείας, με αδιάκοπη ανασκαφική δραστηριότητα και αναπλάσεις του τοπίου (ένα πραγματικά Ανοικτό παγκόσμιο Πανεπιστήμιο σε Τοπίο πολιτισμού και έρευνας).

Η οριοθέτηση και δημιουργία ενός Master Plan Αρχαιολογικού πάρκου είναι μια συνεχής διαδικασία η οποία συμβαίνει πάνω σε μια εκ των προτέρων «περιχαραγμένη» γεωγραφική οντότητα και πορεύεται με πιστή εφαρμογή και σύνδεση επί μέρους σχεδίων ανάπλασης, διαχείρισης και αποκατάστασης μνημείων και τοπίου.



Επένδυση σε μια Χωροταξική Οργάνωση του «Πολιτισμού»

Οι κυβερνητικές «πολιτικές», ιδιαίτερα από το 2009 και μετά και παρά την τεχνητή αισιοδοξία που καλλιεργείται σε όλα τα επίπεδα, στην πράξη καταγίνονται με τη «λογιστική εξίσωση» της κρίσης από την οποία τραγικά απουσιάζουν κάποιοι ανεξάντλητοι «αναπτυξιακοί συντελεστές» και οι «απεριόριστες δυνατότητες της χώρας στον τομέα του πολιτισμού», ή δεν τους επιτρέπεται καν να τους λάβουν υπόψη. Ο πολιτισμικός πλούτος της χώρας αποτελεί ανεξάντλητο αναπτυξιακό «πόρο» και παγκόσμιο «πόλο» έλξης, αλλά και «επενδυτικών ευκαιριών» όπου σε συνδυασμό με τον τουρισμό και την ανάγκη για περιφερειακή ανάπτυξη θα μπορούσε να συμβάλλει «στην ανάκαμψη» με οδηγούς τα «Αρχαιολογικά Πάρκα».

Η περίπτωση της Αμφίπολης, αν εξαιρέσει κανείς τα ευτυχώς ολίγα ύποπτα και δυσάρεστα που ανέδειξε, μαζί με το απεχθές μέγεθος ασέβειας κατά της Κας Περιστέρη και των συνεργατών της, το καθημερινό κυνήγι της δημοσιότητας («αστείο το πάθος») και τις απαράδεκτες μάχες μεταξύ των κάθε είδους «ξαφνικών» τηλε-αρχαιολόγων και λοιπών «εξ αποστάσεως» ειδικών, παραμένει ιστορικός τόπος «ερέθισμα» για μια σοβαρή Πολιτισμική Επένδυση «Αρχαιολογικού Πάρκου» εθνικής και διεθνούς σημασίας. Πιθανώς η Αμφίπολη (και μακάρι) να γίνει η αφορμή να ξαναγυρίσουμε σε εκατοντάδες περιφρονημένους θησαυρούς, ξεχασμένους τόπους πολιτισμού και ιστορίας και να μας αναγκάσει να τους ξαναεπισκεφτούμε, να τους ξαναμελετήσουμε και να τους προβάλλουμε στον βαθμό που τους αξίζει και το απαιτούν οι πολίτες του κόσμου.

Ιστορικοπολιτικά, τον Ελληνικό Πολιτισμό τον έβλεπαν ως «τεράστιο» Εθνικό κεφάλαιο οι αείμνηστοι, Κωνσταντίνος Καραμανλής, ένας άνθρωπος με όραμα, με ακατάπαυστη δράση «ουσίας», μακριά από φλυαρίες, κομματικούς φράχτες, ιδεολογικά νεφελώματα και δογματισμούς και η Μελίνα Μερκούρη η επιθυμία της οποίας δείχνει σήμερα να αποκτά ορατό σχήμα και νόημα (και ας συμβαίνει μέσα από χολιγουντιανές πρωτοβουλίες, οι οποίες φαίνεται να προηγούνται του «κοιμώμενου» χρέους της Πολιτείας και του ΥΠΕΞ…., χωρίς βέβαια να εγγυάται κανείς ότι αυτή είναι η ενδεδειγμένη λύση, όταν το θέμα των Ελγινείων είναι πρωτίστως πολιτικό). Ας μην ξεχνάμε ότι Υπουργός Πολιτισμού (και Επιστημών) του Κωνσταντίνου Καραμανλή υπήρξε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, κορυφαία προσωπικότητα της νεοελληνικής ζωής του 20ου αιώνα…, αριστοκρατική επιλογή του 1974 (το άριστος με την έννοια της αξιοκρατίας) που συμβόλιζε τη σημαντικότητα του Πολιτισμού σε μια Δημοκρατία που βιάζονταν να επανιδρυθεί…. Θα ήταν παράλειψη και ασέβεια να μην μνημονεύεται το πάθος τους, η αγάπη, το αστείρευτο και ασύγκριτο ενδιαφέρον για τον πολιτισμό, την αρχαιολογική σκαπάνη και τα ιδιαίτερα συναισθήματα του Κωνσταντίνου Καραμανλή για τα «αρχαιολογικά» δρώμενα στη γη της Μακεδονίας. Με μια όμως «μικρή διαφορά» από τους σημερινούς, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν είχε ανάγκη από προεκλογικές επισκέψεις στους χώρους των ανασκαφών, ούτε «συνελήφθη» ποτέ να ρίχνει πεταχτές ματιές στις γύρω κάμερες να δει εάν τα συνεργεία είναι εκεί….. Αντίθετα χωρίς «επικοινωνιακές μαζικοποιήσεις» των ανασκαφών και της επιστημονικής έρευνας από τα μίντια, στήριζε, επαινούσε, ενεθάρρυνε και κυρίως φρόντιζε για την ασυλία της αρχαιολογικής προσπάθειας.

Η καλύτερη απάντηση σε όλους (προς γνωστούς φίλους της Ελλάδος και αμετανόητους «συμμάχους» και προς ασυμμόρφωτους γείτονες) είναι η «επιστημονική τεκμηρίωση» και ο «πολιτισμός». Αυτό το ήξεραν πολύ καλά ελάχιστοι ηγέτες του τόπου και πολλοί λιγότεροι Υπουργοί Πολιτισμού μιας δυστυχώς γι’ αυτούς και για τον τόπο «ξεχασμένης θητείας»…. Η περίοδος «της ζεστής σκαπάνης» που παρακολουθούμε στην Αμφίπολη, βοήθησε όμως να δούμε καθαρότερα και εκείνους που καραδοκούν να αρθρώσουν τον κακό λόγο. Η επιστημονική κοινότητα των αρχαιολόγων εκτός ολίγων ευδιάκριτων εξαιρέσεων δεν στάθηκε δίπλα στη «ζεστή σκαπάνη» από καρδιάς. Αντίθετα προτίμησε να αφηγηθεί οτιδήποτε, αρκεί να αποδείξει ότι υπάρχει. Η νοοτροπία του αντιρρησία και της απαξίωσης όσων ιδρώνουν και αγωνίζονται στο πεδίο, αναδύεται κάθε φορά που το απαιτούν κάποιες ιδιαίτερες συνθήκες στη χώρα (ανασκαφές, σεισμοί, πλημμύρες, γεωφυσικές έρευνες, κλπ)…   

Συμπερασματικά

Ελλείψει εγκεκριμένου «συνολικού σχεδίου χωροταξικής οργάνωσης» της χώρας, η δημιουργία Αρχαιολογικών πάρκων από μόνα τους (χερσαίων και ενάλιων), πιθανώς σε συνδυασμό με «οικολογικά πάρκα», «τοπία εξαίρετου φυσικού κάλλους» κλπ και η ανάγκη για θεσμική τους ανάδειξη και προστασία, φαντάζει πλέον ως τεράστια και αναγκαία προσπάθεια Περιφερειακής και Τουριστικής ανάπτυξης σε ολόκληρη την επικράτεια, αν και κινδυνεύει να καταλήξει «ευχολόγιο» εάν δεν υποστεί τον δέοντα ασπασμό της πολιτείας. Πρόκειται για επείγουσα ανάγκη «εθνικής σημασίας» αλλά και μαζικής αφύπνισης των Υπουργείων Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Τουρισμού μαζί με τις Περιφερειακές Υπηρεσίες και τις τοπικές κοινωνίες με την μέγιστη δυνατή ανάμειξη και σύμπραξη διεθνών οργανισμών.

Σημειώνουμε ότι στον κατάλογο «τόπων» παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, έχουν ενταχθεί «μόνο» 17 ελληνικά μνημεία από τις εκατοντάδες της χώρας που πιθανώς κάτω από ορισμένες συνθήκες (πληρότητα φακέλου) να πληρούν τις προϋποθέσεις αλλά δεν προωθούνται. Η Δημιουργία «Αρχαιολογικών Πάρκων» με την έννοια τοπικών ολοκληρωμένων οριοθετήσεων και σχεδίων (Master Plans) εμπλουτίζουν, ενδυναμώνουν και αναβαθμίζουν τα προαπαιτούμενα του φακέλου ώστε να ενταχτούν στους καταλόγους της UNESCO περισσότεροι ελληνικοί «τόποι».

Πρόσφατα έχει υποβληθεί ο Φάκελος Υποψηφιότητας και των Φιλίππων Καβάλας. Από τη Μακεδονία και τη Θράκη έχουμε μόνο τη Βεργίνα, τα Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης και το Άγιο όρος. Από τη Βόρειο Ελλάδα απουσιάζουν ιστορικοί τόποι παγκόσμιας ακτινοβολίας όπως η Δωδώνη, το Αρχαιολογικό Πάρκο Δίου του Ολυμπίου Διός, οι Τάφοι των Λευκαδίων, η Πέλλα, η Αμφίπολη, η Πύδνα, τα Στάγιρα του Αριστοτέλη, η Σαμοθράκη της Απτέρου, τα Άβδηρα του Δημόκριτου, η Μαρώνεια του Μάρωνα, κ. ά.


Ίσως μετά τις εξελίξεις στην Αμφίπολη, η προτεραιότητα να ανήκει και να επιβάλλεται να δοθεί στη δημιουργία και ανάδειξη ενός «Αρχαιολογικού Πάρκου Αμφίπολης» μέσα από μια Υποψηφιότητα που φέρει πολλά περισσότερα από τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά και πρωτόγνωρα πλεονεκτήματα ένταξης.   

Οι απόψεις στο παρόν άρθρο και άλλων άρθρων που φιλοξενούνται στη σελίδα
των «ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΥΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» δεν απεικονίζουν υποχρεωτικά και τις απόψεις των ΓτΚ